Diferencia entre revisiones de «′A»

De Wiiki
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición
Paulina (discusión | contribs.)
Página reemplazada por «· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·»
 
(No se muestran 18 ediciones intermedias de 5 usuarios)
Línea 1: Línea 1:
· [[′A]]  · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [[U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] ·  
· [[′A]]  · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [[U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] ·
 
{| class="wikitable"
|'''<u>Wixárika</u>'''
|'''<u>Clase léxico</u>'''
|'''<u>Español</u>'''
|'''<u>Gramática y Variantes</u>'''
|'''<u>Ejemplo</u>'''
|-
|[['akɨwari]]
|s.
|insecto palo
|
|'''ak+wari kunietiwaki''' "el insecto palo esta muy flaco"
|-
|[['ai]]
|s.
|peña, peñasco
|
|
|-
|[['aikutsi]]
|s.
|tecomate
|'pl. '''<nowiki/>'aikutsite'''
|'''<nowiki/>'aikutsitsie nawá nepanu'i''' "en el tecomate tomé tejuino"
|-
|[['aikɨ]]
|s.
|azquel
|
|'''<nowiki/>'aikɨ netsekei''' "me pico un azquel"
|-
|[['a rika|'a'''ɨ'''rika]]
|
|saliva
|
|'''ne'aɨrika puwaki''' "mi saliva esta seco"
|-
|[['a te|'a'''ɨ'''te]]
|n.
|hormiga
|pl. '''<nowiki/>'aɨtetsi'''
|'''<nowiki/>'aɨte punetsiukie''' "me pico una hormiga"
|-
|[['a x wi|'a'''ɨ'''x'''ɨ'''wi]]
|
|cinco
|
|'''<nowiki/>'aɨxɨwi wiyari nepexeiya''' "tengo cinco años"
|-
|[['a x wirieka|'a'''ɨ'''x'''ɨ'''wirieka]]
|
|por quinta ocasion
|
|'''<nowiki/>'aɨxɨwirieka nepanaka hɨiya''' "me tumbaron por quinta ocasion"
|-
|[['a xi|'a'''ɨ'''xi]]
|
|vapor
|
|'''xarita 'aɨxi patineika''' "sale vapor en la olla"
|-
|[['aaye]]
|
|guasima
|
|'''tepekuwaikaxɨ 'aaye muyewetsie''' "fuimos a jugar donde esta la guasima"
|-
|[['ai]]
|
|peñasco
|
|'''<nowiki/>'ai mutininiere tepanukɨ''' "fuimos a los peñascos"
|-
|[['aik|'aik'''ɨ''']]
|
|el año pasado
|
|'''<nowiki/>'aikɨ ne niwepanayetɨa 'etsikwera''' "mi hijo salio de la escuela el año pasado"
|-
|[['aik|'aik'''ɨ''']]
|n.
|asquel
|pl. '''<nowiki/>'aikɨxi'''
|'''<nowiki/>'aikɨxi yeuta mepukekatari''' "los asqueles son del monte"
|-
|[['aina]]
|n.
|cangrejo
|pl. '''<nowiki/>'ainari'''
|'''<nowiki/>'aina nepekwaitsɨpaxɨ''' "pesque a un cangrejo"
|-
|[['aitarame]]
|n.
|coralillo
|
|'''hɨritsie nanuyaka 'aitarame nehɨxie pauyetɨa''' "fui a la sierra y un coralillo paso en frente de mi"
|-
|[['aitsarie]]
|
|lugar sagrado
|
|'''<nowiki/>'aitsarie nepurekutuatɨya''' "fui a dejar la ofrenda al lugar sagrado"
|-
|[['aix a|'aix'''ɨ'''a]]
|
|bien
|
|'''<nowiki/>'aixɨa nepureu'erie''' "me siento bien"
|-
|[['ak weme|'ak'''ɨ'''weme]]
|
|niñer@
|pl. '''<nowiki/>'akɨwemete'''
|'''xeime 'akɨweme nepexeiya''' "tengo a un niñero"
|-
|[['aki]]
|
|arroyo
|
|'''nekie 'aki peuyeka''' "en mi casa pasa un arroyito"
|-
|[['aki|'aaki]]
|
|costilla
|pl. '''<nowiki/>'akite'''
|'''<nowiki/>'aaki nepenanai''' "compre una costilla"
|-
|[['akuxi]]
|
|esperame
|
|'''<nowiki/>'akuxi neneukwewi''' "esperame poquito"
|-
|[['aru]]
|n.
|guajolote
|pl. '''<nowiki/>'aruxi'''
|'''<nowiki/>'aruxi tsimepa'ane''' "están bien sabrosos los guajolotes"
|-
|[['aru 'itsarieya|'aru 'itsari]]
|
|caldo de guajolote
|
|'''takai 'aru 'itsarieya tepekwai''' "ayer comimos con caldo de guajolote"
|-
|[['atahaika]]
|
|ocho
|
|'''<nowiki/>'atahaika wiyari nunutsi pexeiya''' "el niño tiene ocho años"
|-
|[['atahuta]]
|
|siete
|
|'''<nowiki/>'atahuta paɨmeme tumini nepa'ɨ''' "traigo siete pesos"
|-
|[['atakwai]]
|n.
|lagartija
|pl. '''<nowiki/>'atakwaixi'''
|'''takai 'atakwai tɨɨri mepemi''' "ayer mataron una lagartija los niños"
|-
|[['atanauka]]
|
|nueve
|
|'''<nowiki/>'atanauka wiyari nepexeiya''' "tengo nueve años"
|-
|[['atari]]
|
|escroto
|pl. '''<nowiki/>'atarite'''
|'''<nowiki/>'turu 'atarieya''' "los escrotos del toro"
|-
|[['ataxewi]]
|
|seis
|
|'''<nowiki/>'ataxewi metseriyaritsie''' "en el mes de junio"
|-
|[['ate]]
|n.
|piojo
|pl. '''<nowiki/>'atetsi'''
|'''netaru pu'atetsie''' "mi hermanito tiene piojos"
|-
|[['atsiritu]]
|n.
|murcielago
|pl. '''<nowiki/>'atsiritutsixi'''
|'''terɨta kwinimieme mepute'ane 'atsiritutsixi''' "hay muchos murciélagos en la cueva"
|-
|[['auri]]
|
|cachete
|
|'''ne'aurita netseuti kukuine''' "me duele en mi cachete"
|-
|[['awa]]
|
|cuerno
|pl. '''<nowiki/>'awate'''
|'''neturu kwinimieme pure'awa''' "mi toro tiene muchos cuernos"
|-
|[['axuxi]]
|
|ajo
|pl. '''<nowiki/>'axuxite'''
|'''<nowiki/>'axuxi nepekunanai''' "fui a comprar ajo"
|-
|[['ayeimana]]
|
|pasado mañana
|
|'''<nowiki/>'ayeimana nepukɨ'aimie''' "pasado mañana ire a la leña"
|-
|'aixɨa
|
|Bien (contestación de saludo)
|
|
|}
.

Revisión actual - 15:52 27 may 2026

· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·