Diferencia entre revisiones de «′Ɨ»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| (No se muestran 33 ediciones intermedias de 5 usuarios) | |||
| Línea 1: | Línea 1: | ||
· [[′A]] · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [[U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] · | · [[′A]] · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [['U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] · | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| Línea 8: | Línea 8: | ||
|'''<u>Ejemplo</u>''' | |'''<u>Ejemplo</u>''' | ||
|- | |- | ||
|[[ | |[[' ka|'''<nowiki/>'ɨka''']] | ||
|n. | |||
|pie | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨkate''' | |||
|'''ne 'ɨka waɨkawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo". | |||
|- | |||
| [[' kari|'''<nowiki/>'ɨkari''']] | |||
|n. | |||
|cobija | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨkarite''' | |||
|'''<nowiki/>'ɨkarite tsiputi xɨxɨka''' "mis cobijas están calientitas" | |||
|- | |||
|[[' kiya|'''<nowiki/>'ɨkiya''']] | |||
|n. | |||
|foto | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨkiyate''' | |||
|'''waikamete wa'ɨkiya panayené''' "salio la foto de los jugadores" | |||
|- | |||
|[[ˈɨkiya]] | |||
|n. | |||
|arremedar | |||
| | |||
|'''peunetsiuta ˈɨkixu''' "me arremedaste" | |||
|- | |||
|[[' pa|'''<nowiki/>'ɨpa''']] | |||
|n. | |||
|zorrillo | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨpatsi''' | |||
|'''takai taikai 'ɨpa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | |||
|- | |||
|[[' para|'''<nowiki/>'ɨparaɨ''']] | |||
|n. | |||
|utensilio para telar de cintura | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨparaɨte''' | |||
|'''nekutsi 'ɨparaɨ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar" | |||
|- | |||
|[[' pari|'''<nowiki/>'ɨpari''']] | |||
|n. | |||
|banquito | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨparite''' | |||
|'''neteukari 'ɨparite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos" | |||
|- | |||
|[[' ra|'''<nowiki/>'ɨra''']] | |||
|n. | |||
|correcamino | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨratsixi''' | |||
|'''kwinie puranautsawe 'ɨra''' "el correcamino sabe correr mucho" | |||
|- | |||
|[[' rawe|'''<nowiki/>'ɨrawe''']] | |||
|n. | |||
|lobo | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨrawetsixi''' | |||
|'''<nowiki/>'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte" | |||
|- | |||
|[[' r|'''<nowiki/>'ɨrɨ''']] | |||
|n. | |n. | ||
|flecha | |flecha | ||
|pl. '''<nowiki/>'ɨrɨte''' | |||
|'''<nowiki/>'uxa'a tepeta 'ɨrɨta''' "mañana haremos la flecha" | |||
|- | |||
|[[' r kame|'''<nowiki/>'ɨrɨkame''']] | |||
|n. | |||
|flechador | |||
|pl. '''<nowiki/>'ɨrɨkate''' | |||
|'''<nowiki/>'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores" | |||
|- | |||
|[[' wame|'''<nowiki/>'ɨwame''']] | |||
|n. | |||
|sarten | |||
| | | | ||
| | |'''<nowiki/>'ɨwame nepenanai''' "compre un sarten" | ||
|- | |- | ||
| [[' | |[[' xa|'''<nowiki/>'ɨxa''']] | ||
|n. | |n. | ||
| | |zacate | ||
| | |pl. '''<nowiki/>'ɨxate''' | ||
| | |'''<nowiki/>'ɨxa hauyewetɨ patɨa''' "falto zacate" | ||
|- | |- | ||
|' | |[[' xa mu'iwa|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa''']] | ||
| | |n. | ||
| | |té | ||
| | | | ||
| | |'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i''' "tome té bien calientita" | ||
|- | |- | ||
| | |ɨtsi | ||
|n. | |||
| | |||
| | | | ||
| | | | ||
|'''takai ɨtsi ne peku inixɨ aki utɨma''' "ayer fui a escarbar rais" | |||
|} | |} | ||
Revisión actual - 13:40 20 sep 2025
· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · 'U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| 'ɨka | n. | pie | pl. 'ɨkate | ne 'ɨka waɨkawa puwaiya "mi pie esta muy gordo". |
| 'ɨkari | n. | cobija | pl. 'ɨkarite | 'ɨkarite tsiputi xɨxɨka "mis cobijas están calientitas" |
| 'ɨkiya | n. | foto | pl. 'ɨkiyate | waikamete wa'ɨkiya panayené "salio la foto de los jugadores" |
| ˈɨkiya | n. | arremedar | peunetsiuta ˈɨkixu "me arremedaste" | |
| 'ɨpa | n. | zorrillo | pl. 'ɨpatsi | takai taikai 'ɨpa nepexei "ayer en la tarde vi a un zorrillo" |
| 'ɨparaɨ | n. | utensilio para telar de cintura | pl. 'ɨparaɨte | nekutsi 'ɨparaɨ pexeiya "mi abuela tiene un utensilio para telar" |
| 'ɨpari | n. | banquito | pl. 'ɨparite | neteukari 'ɨparite putiwewiwa "mi buelo hace banquitos" |
| 'ɨra | n. | correcamino | pl. 'ɨratsixi | kwinie puranautsawe 'ɨra "el correcamino sabe correr mucho" |
| 'ɨrawe | n. | lobo | pl. 'ɨrawetsixi | 'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe "los lobos andan en el monte" |
| 'ɨrɨ | n. | flecha | pl. 'ɨrɨte | 'uxa'a tepeta 'ɨrɨta "mañana haremos la flecha" |
| 'ɨrɨkame | n. | flechador | pl. 'ɨrɨkate | 'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni "van a mandar a los flechadores" |
| 'ɨwame | n. | sarten | 'ɨwame nepenanai "compre un sarten" | |
| 'ɨxa | n. | zacate | pl. 'ɨxate | 'ɨxa hauyewetɨ patɨa "falto zacate" |
| 'ɨxa mu'iwa | n. | té | 'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i "tome té bien calientita" | |
| ɨtsi | n. | takai ɨtsi ne peku inixɨ aki utɨma "ayer fui a escarbar rais" |