Diferencia entre revisiones de «′Ɨ»

De Wiiki
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Ubaldo (discusión | contribs.)
Sin resumen de edición
Ubaldo (discusión | contribs.)
Sin resumen de edición
 
(No se muestran 13 ediciones intermedias de 5 usuarios)
Línea 1: Línea 1:
· [[′A]] · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [[U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] ·  
· [[′A]] · [['E]] · [[H]] · [[′I]] · [[′Ɨ]] · [[K]] · [[Kw]] · [[M]] · [[N]] · [[P]] · [[R]] · [[T]] · [[Ts]] · [['U]] · [[W]] · [[X]] · [[Y]] ·  


{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
Línea 8: Línea 8:
|'''<u>Ejemplo</u>'''
|'''<u>Ejemplo</u>'''
|-
|-
|[[′ɨrɨ]]
|[[' ka|'''<nowiki/>'ɨka''']]
|n.
|n.
|flecha
|
|
|-
| [['ɨra]]
|n.
|correcaminos
|
|
|-
|[[' ka|''''ɨ'''ka]]
|
|pie
|pie
|''''ɨ'''kate
|pl. '''<nowiki/>'ɨkate'''
|'''ne 'ɨka waɨkawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo".
|'''ne 'ɨka waɨkawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo".
|-
|-
| [[' kari|''''ɨ'''kari]]
| [[' kari|'''<nowiki/>'ɨkari''']]
|
|n.
|cobija
|cobija
|''''ɨ'''karite
|pl. '''<nowiki/>'ɨkarite'''
|'''<nowiki/>'ɨkarite tsiputi xɨxɨka''' "mis cobijas están calientitas"
|'''<nowiki/>'ɨkarite tsiputi xɨxɨka''' "mis cobijas están calientitas"
|-
|-
|[[' kiya|''''ɨ'''kiya]]
|[[' kiya|'''<nowiki/>'ɨkiya''']]
|
|n.
|foto
|foto
|''''ɨ'''kiyate
|pl. '''<nowiki/>'ɨkiyate'''
|'''waikamete wa'ɨkiya panayené''' "salio la foto de los jugadores"
|'''waikamete wa'ɨkiya panayené''' "salio la foto de los jugadores"
|-
|-
|[[' pa|''''ɨ'''pa]]
|[[ˈɨkiya]]
|n.
|arremedar
|
|
|'''peunetsiuta ˈɨkixu''' "me arremedaste"
|-
|[[' pa|'''<nowiki/>'ɨpa''']]
|n.
|zorrillo
|zorrillo
|''''ɨ'''patsi
|pl. '''<nowiki/>'ɨpatsi'''
|'''takai taikai 'ɨpa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo"
|'''takai taikai 'ɨpa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo"
|-
|-
|[[' para|''''ɨ'''para'''ɨ''']]
|[[' para|'''<nowiki/>'ɨparaɨ''']]
|
|n.
|utensilio para telar de cintura
|utensilio para telar de cintura
|''''ɨ'''para'''ɨ'''te
|pl. '''<nowiki/>'ɨparaɨte'''
|'''nekutsi 'ɨpara+ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar"
|'''nekutsi 'ɨparaɨ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar"
|-
|-
|[[' pari|''''ɨ'''pari]]
|[[' pari|'''<nowiki/>'ɨpari''']]
|
|n.
|banquito
|banquito
|''''ɨ'''parite
|pl. '''<nowiki/>'ɨparite'''
|'''neteukari 'ɨparite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos"
|'''neteukari 'ɨparite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos"
|-
|-
|[[' r|''''ɨ'''r'''ɨ''']]
|[[' ra|'''<nowiki/>'ɨra''']]
|
|n.
|correcamino
|pl. '''<nowiki/>'ɨratsixi'''
|'''kwinie puranautsawe 'ɨra''' "el correcamino sabe correr mucho"
|-
|[[' rawe|'''<nowiki/>'ɨrawe''']]
|n.
|lobo
|pl. '''<nowiki/>'ɨrawetsixi'''
|'''<nowiki/>'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte"
|-
|[[' r|'''<nowiki/>'ɨrɨ''']]
|n.
|flecha
|flecha
|''''ɨ'''r'''ɨ'''te
|pl. '''<nowiki/>'ɨrɨte'''
|'''<nowiki/>'uxa'a tepeta 'ɨrɨta''' "mañana haremos la flecha"
|'''<nowiki/>'uxa'a tepeta 'ɨrɨta''' "mañana haremos la flecha"
|-
|-
|[[' r kame|''''ɨ'''r'''ɨ'''kame]]
|[[' r kame|'''<nowiki/>'ɨrɨkame''']]
|
|n.
|flechador
|flechador
|''''ɨ'''r'''ɨ'''kate
|pl. '''<nowiki/>'ɨrɨkate'''
|'''<nowiki/>'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores"
|'''<nowiki/>'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores"
|-
|-
|[[' ra|''''ɨ'''ra]]
|[[' wame|'''<nowiki/>'ɨwame''']]
|
|n.
|correcamino
|''''ɨ'''ratsixi
|'''kwinie puranautsawe 'ɨra''' "el correcamino sabe correr mucho"
|-
|[[' rawe|''''ɨ'''rawe]]
|
|lobo
|''''ɨ'''rawetsixi
|'''<nowiki/>'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte"
|-
|[[' wame|''''ɨ'''wame]]
|
|sarten
|sarten
|
|
|'''<nowiki/>'ɨwame nepenanai''' "compre un sarten"
|'''<nowiki/>'ɨwame nepenanai''' "compre un sarten"
|-
|-
|[[' xa|''''ɨ'''xa]]
|[[' xa|'''<nowiki/>'ɨxa''']]
|
|n.
|zacate
|zacate
|''''ɨ'''xate
|pl. '''<nowiki/>'ɨxate'''
|'''<nowiki/>'ɨxa hauyewetɨ patɨa''' "falto zacate"
|'''<nowiki/>'ɨxa hauyewetɨ patɨa''' "falto zacate"
|-
|-
|[[' xa mu'iwa|''''ɨ'''xa mu'iwa]]
|[[' xa mu'iwa|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa''']]
|n.
|té
|
|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i''' "tome té bien calientita"
|-
|ɨtsi
|n.
|
|
|te
|
|
|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i''' "tome te bien calientita"
|'''takai ɨtsi ne peku inixɨ aki utɨma''' "ayer fui a escarbar rais"
|}
|}

Revisión actual - 13:40 20 sep 2025

· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · 'U · W · X · Y ·

Wixárika Clase léxico Español Gramática y Variantes Ejemplo
'ɨka n. pie pl. 'ɨkate ne 'ɨka waɨkawa puwaiya "mi pie esta muy gordo".
'ɨkari n. cobija pl. 'ɨkarite 'ɨkarite tsiputi xɨxɨka "mis cobijas están calientitas"
'ɨkiya n. foto pl. 'ɨkiyate waikamete wa'ɨkiya panayené "salio la foto de los jugadores"
ˈɨkiya n. arremedar peunetsiuta ˈɨkixu "me arremedaste"
'ɨpa n. zorrillo pl. 'ɨpatsi takai taikai 'ɨpa nepexei "ayer en la tarde vi a un zorrillo"
'ɨparaɨ n. utensilio para telar de cintura pl. 'ɨparaɨte nekutsi 'ɨparaɨ pexeiya "mi abuela tiene un utensilio para telar"
'ɨpari n. banquito pl. 'ɨparite neteukari 'ɨparite putiwewiwa "mi buelo hace banquitos"
'ɨra n. correcamino pl. 'ɨratsixi kwinie puranautsawe 'ɨra "el correcamino sabe correr mucho"
'ɨrawe n. lobo pl. 'ɨrawetsixi 'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe "los lobos andan en el monte"
'ɨrɨ n. flecha pl. 'ɨrɨte 'uxa'a tepeta 'ɨrɨta "mañana haremos la flecha"
'ɨrɨkame n. flechador pl. 'ɨrɨkate 'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni "van a mandar a los flechadores"
'ɨwame n. sarten 'ɨwame nepenanai "compre un sarten"
'ɨxa n. zacate pl. 'ɨxate 'ɨxa hauyewetɨ patɨa "falto zacate"
'ɨxa mu'iwa n. 'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i "tome té bien calientita"
ɨtsi n. takai ɨtsi ne peku inixɨ aki utɨma "ayer fui a escarbar rais"