Diferencia entre revisiones de «′Ɨ»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| Línea 20: | Línea 20: | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|[[' ka|' | |[[' ka|''''ɨ'''ka]] | ||
| | | | ||
|pie | |pie | ||
|' | |''''ɨ'''kate | ||
|'''ne '+ka wa+kawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo". | |'''ne '+ka wa+kawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo". | ||
|- | |- | ||
| [[' kari|' | | [[' kari|''''ɨ'''kari]] | ||
| | | | ||
|cobija | |cobija | ||
|' | |''''ɨ'''karite | ||
|'''<nowiki/>'+karite tsiputi x+x+ka''' "mis cobijas están calientitas" | |'''<nowiki/>'+karite tsiputi x+x+ka''' "mis cobijas están calientitas" | ||
|- | |- | ||
|[[' kiya|' | |[[' kiya|''''ɨ'''kiya]] | ||
| | | | ||
|foto | |foto | ||
|' | |''''ɨ'''kiyate | ||
|'''waikamete wa'+kiya panayené''' "salio la foto de los jugadores" | |'''waikamete wa'+kiya panayené''' "salio la foto de los jugadores" | ||
|- | |- | ||
|[[' pa|' | |[[' pa|''''ɨ'''pa]] | ||
| | | | ||
|zorrillo | |zorrillo | ||
|' | |''''ɨ'''patsi | ||
|'''takai taikai +pa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | |'''takai taikai +pa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | ||
|- | |- | ||
|[[' para|' | |[[' para|''''ɨ'''para'''ɨ''']] | ||
| | | | ||
|utensilio para telar de cintura | |utensilio para telar de cintura | ||
|' | |''''ɨ'''para'''ɨ'''te | ||
|'''nekutsi +para+ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar" | |'''nekutsi +para+ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar" | ||
|- | |- | ||
|[[' pari|' | |[[' pari|''''ɨ'''pari]] | ||
| | | | ||
|banquito | |banquito | ||
|' | |''''ɨ'''parite | ||
|'''neteukari +parite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos" | |'''neteukari +parite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos" | ||
|- | |- | ||
|[[' r|' | |[[' r|''''ɨ'''r'''ɨ''']] | ||
| | | | ||
|flecha | |flecha | ||
|' | |''''ɨ'''r'''ɨ'''te | ||
|'''<nowiki/>'uxa'a tepeta '+r+ta''' "mañana haremos la flecha" | |'''<nowiki/>'uxa'a tepeta '+r+ta''' "mañana haremos la flecha" | ||
|- | |- | ||
|[[' r kame|' | |[[' r kame|''''ɨ'''r'''ɨ'''kame]] | ||
| | | | ||
|flechador | |flechador | ||
|' | |''''ɨ'''r'''ɨ'''kate | ||
|'''<nowiki/>'+r+kate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores" | |'''<nowiki/>'+r+kate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores" | ||
|- | |- | ||
|[[' ra|' | |[[' ra|''''ɨ'''ra]] | ||
| | | | ||
|correcamino | |correcamino | ||
|' | |''''ɨ'''ratsixi | ||
|'''kwinie puranautsawe '+ra''' "el correcamino sabe correr mucho" | |'''kwinie puranautsawe '+ra''' "el correcamino sabe correr mucho" | ||
|- | |- | ||
|[[' rawe|' | |[[' rawe|''''ɨ'''rawe]] | ||
| | | | ||
|lobo | |lobo | ||
|' | |''''ɨ'''rawetsixi | ||
|'''<nowiki/>'+rawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte" | |'''<nowiki/>'+rawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte" | ||
|- | |- | ||
|[[' wame|' | |[[' wame|''''ɨ'''wame]] | ||
| | | | ||
|sarten | |sarten | ||
| Línea 86: | Línea 86: | ||
|'''<nowiki/>'+wame nepenanai''' "compre un sarten" | |'''<nowiki/>'+wame nepenanai''' "compre un sarten" | ||
|- | |- | ||
|[[' xa|' | |[[' xa|''''ɨ'''xa]] | ||
| | | | ||
|zacate | |zacate | ||
|' | |''''ɨ'''xate | ||
|'''<nowiki/>'+xa hauyewet+ pat+a''' "falto zacate" | |'''<nowiki/>'+xa hauyewet+ pat+a''' "falto zacate" | ||
|- | |- | ||
|[[' | |[[' xa mu'iwa|''''ɨ'''xa mu'iwa]] | ||
| | | | ||
|te | |te | ||
Revisión del 20:23 2 jul 2025
· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| ′ɨrɨ | n. | flecha | ||
| 'ɨra | n. | correcaminos | ||
| 'ɨka | pie | 'ɨkate | ne '+ka wa+kawa puwaiya "mi pie esta muy gordo". | |
| 'ɨkari | cobija | 'ɨkarite | '+karite tsiputi x+x+ka "mis cobijas están calientitas" | |
| 'ɨkiya | foto | 'ɨkiyate | waikamete wa'+kiya panayené "salio la foto de los jugadores" | |
| 'ɨpa | zorrillo | 'ɨpatsi | takai taikai +pa nepexei "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | |
| 'ɨparaɨ | utensilio para telar de cintura | 'ɨparaɨte | nekutsi +para+ pexeiya "mi abuela tiene un utensilio para telar" | |
| 'ɨpari | banquito | 'ɨparite | neteukari +parite putiwewiwa "mi buelo hace banquitos" | |
| 'ɨrɨ | flecha | 'ɨrɨte | 'uxa'a tepeta '+r+ta "mañana haremos la flecha" | |
| 'ɨrɨkame | flechador | 'ɨrɨkate | '+r+kate mepeta 'aitsieni "van a mandar a los flechadores" | |
| 'ɨra | correcamino | 'ɨratsixi | kwinie puranautsawe '+ra "el correcamino sabe correr mucho" | |
| 'ɨrawe | lobo | 'ɨrawetsixi | '+rawetsixi yeuta mepauxuawe "los lobos andan en el monte" | |
| 'ɨwame | sarten | '+wame nepenanai "compre un sarten" | ||
| 'ɨxa | zacate | 'ɨxate | '+xa hauyewet+ pat+a "falto zacate" | |
| 'ɨxa mu'iwa | te | '+xa mu'iwa tsitix+kame nepanu'i "tome te bien calientita" |