Diferencia entre revisiones de «′A»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| Línea 140: | Línea 140: | ||
|'''<nowiki/>'aruxi tsimepa'ane''' "están bien sabrosos los guajolotes" | |'''<nowiki/>'aruxi tsimepa'ane''' "están bien sabrosos los guajolotes" | ||
|- | |- | ||
|[['aru 'itsarieya]] | |[['aru 'itsarieya|'aru 'itsari]] | ||
| | | | ||
|caldo de guajolote | |caldo de guajolote | ||
Revisión del 11:22 9 jul 2025
· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| 'akɨwari | s. | insecto palo | ak+wari kunie ti waki "el insecto palo esta muy flaco" | |
| 'ai | s. | peña, peñasco | ||
| 'aikutsi | s. | tecomate | 'aikutsite | 'aikutsitsie nawá nepanu 'i "en el tecomate tomé tejuino" |
| 'aikɨ | s. | azquel | 'aikɨ netse kei "me pico un azquel" | |
| 'aɨrika | saliva | ne 'aɨrika puwaki "mi saliva esta seco" | ||
| 'aɨte | n. | hormiga | 'aɨtetsi | 'aɨte punetsiu kie "me pico una hormiga" |
| 'aɨxɨwi | cinco | 'aɨxɨwi wiyari nepexeiya "tengo cinco años" | ||
| 'aɨxɨwirieka | por quinta ocasion | 'aɨxɨwirieka nepanaka hɨiya "me tumbaron por quinta ocasion" | ||
| 'aɨxi | vapor | xarita 'aɨxi patineika "sale vapor en la olla" | ||
| 'aaye | guasima | tepekuwaikaxɨ 'aaye muyewetsie "fuimos a jugar donde esta la guasima" | ||
| 'ai | peñasco | 'ai mutininiere tepanukɨ "fuimos a los peñascos" | ||
| 'aikɨ | el año pasado | 'aikɨ ne niwe panayetɨa 'etsikwera "mi hijo salio de la escuela el año pasado" | ||
| 'aikɨ | n. | asquel | 'aikɨxi | 'aikɨxi yeuta mepukekatari "los asqueles son del monte" |
| 'aina | n. | cangrejo | 'ainari | 'aina nepekwaitsɨpaxɨ "pesque a un cangrejo" |
| 'aitarame | n. | coralillo | hɨritsie nanuyaka 'aitarame ne hɨxie pauyetɨa "fui a la sierra y un caralillo paso en frente de mi" | |
| 'aitsarie | lugar sagrado | 'aitsarie nepurekutuatɨya "fui a dejar la ofrenda al lugar sagrado" | ||
| 'aixɨa | bien | 'aixɨa nepureu'erie "me siento bien" | ||
| 'akɨweme | niñer@ | 'akɨwemete | xeime 'akɨweme nepexeiya "tengo a un niñero" | |
| 'aki | arroyo | nekie 'aki peuyeka "en mi casa pasa un arroyito" | ||
| 'aaki | costilla | 'akite | 'aki nepenanai "compre una costilla" | |
| 'akuxi | esperame | 'akuxi neneukwewi "esperame poquito" | ||
| 'aru | n. | guajolote | 'aruxi | 'aruxi tsimepa'ane "están bien sabrosos los guajolotes" |
| 'aru 'itsari | caldo de guajolote | takai 'aru 'itsarieya tepekwai "ayer comimos con caldo de guajolote" | ||
| 'atahaika | ocho | 'atahaika wiyari nunutsi pexeiya "el niño tiene ocho años" | ||
| 'atahuta | siete | 'atahuta paɨmeme tumini nepa'ɨ "traigo siete pesos" | ||
| 'atakwai | n. | lagartija | 'atakwaixi | takai 'atakwai tɨɨri mepemi "ayer mataron una lagartija los niños" |
| 'atanauka | nueve | 'atanauka wiyari nepexeiya "tengo nueve años" | ||
| 'atari | escroto | 'atarite | 'turu 'atarieya "los escrotos del toro" | |
| 'ataxewi | seis | 'ataxewi metseriyaritsie "en el mes de junio" | ||
| 'ate | n. | piojo | 'atetsi | netaru pu'atetsie "mi hermanito tiene piojos" |
| 'atsiritu | n. | murcielago | 'atsiritutsixi | terɨta kwinimieme mepute'ane 'atsiritutsixi "hay muchos murciélagos en la cueva" |
| 'auri | cachete | ne'aurita netseuti kukuine "me duele en mi cachete" | ||
| 'awa | cuerno | 'awate | neturu kwinimieme pure'awa "mi toro tiene muchos cuernos" | |
| 'axuxi | ajo | 'axuxite | 'axuxi nepekunanai "fui a comprar ajo" | |
| 'ayeimana | pasado mañana | 'ayeimana nepukɨ'aimie "pasado mañana ire a la leña" |
'Aixɨa. Bien (contestación de saludo)