Diferencia entre revisiones de «′Ɨ»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| Línea 8: | Línea 8: | ||
|'''<u>Ejemplo</u>''' | |'''<u>Ejemplo</u>''' | ||
|- | |- | ||
|[[′ɨrɨ]] | |'''[[′ɨrɨ]]''' | ||
|n. | |n. | ||
|flecha | |flecha | ||
|'ɨrɨte | |pl. '''<nowiki/>'ɨrɨte''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨrɨkɨ maxa ne pemi''' " mate un venado con la flecha" | |'''<nowiki/>'ɨrɨkɨ maxa ne pemi''' " mate un venado con la flecha" | ||
|- | |- | ||
| [['ɨra]] | | '''[['ɨra]]''' | ||
|n. | |n. | ||
|correcaminos | |correcaminos | ||
| | |pl. '''?''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨra kwinie pura nautsawe''' "el correcamino sabe correr mucho" | |'''<nowiki/>'ɨra kwinie pura nautsawe''' "el correcamino sabe correr mucho" | ||
|- | |- | ||
|[[' ka|'''' | |[[' ka|'''<nowiki/>'ɨka''']] | ||
| | |n. | ||
|pie | |pie | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨkate''' | ||
|'''ne 'ɨka waɨkawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo". | |'''ne 'ɨka waɨkawa puwaiya''' "mi pie esta muy gordo". | ||
|- | |- | ||
| [[' kari|'''' | | [[' kari|'''<nowiki/>'ɨkari''']] | ||
| | |n. | ||
|cobija | |cobija | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨkarite''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨkarite tsiputi xɨxɨka''' "mis cobijas están calientitas" | |'''<nowiki/>'ɨkarite tsiputi xɨxɨka''' "mis cobijas están calientitas" | ||
|- | |- | ||
|[[' kiya|'''' | |[[' kiya|'''<nowiki/>'ɨkiya''']] | ||
| | |n. | ||
|foto | |foto | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨkiyate''' | ||
|'''waikamete wa'ɨkiya panayené''' "salio la foto de los jugadores" | |'''waikamete wa'ɨkiya panayené''' "salio la foto de los jugadores" | ||
|- | |- | ||
|[[' pa|'''' | |[[' pa|'''<nowiki/>'ɨpa''']] | ||
| | |n. | ||
|zorrillo | |zorrillo | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨpatsi''' | ||
|'''takai taikai 'ɨpa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | |'''takai taikai 'ɨpa nepexei''' "ayer en la tarde vi a un zorrillo" | ||
|- | |- | ||
|[[' para|'''' | |[[' para|'''<nowiki/>'ɨparaɨ''']] | ||
| | |n. | ||
|utensilio para telar de cintura | |utensilio para telar de cintura | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨparaɨte''' | ||
|'''nekutsi 'ɨpara+ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar" | |'''nekutsi 'ɨpara+ pexeiya''' "mi abuela tiene un utensilio para telar" | ||
|- | |- | ||
|[[' pari|'''' | |[[' pari|'''<nowiki/>'ɨpari''']] | ||
| | |n. | ||
|banquito | |banquito | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨparite''' | ||
|'''neteukari 'ɨparite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos" | |'''neteukari 'ɨparite putiwewiwa''' "mi buelo hace banquitos" | ||
|- | |- | ||
|[[' r|'''' | |[[' r|'''<nowiki/>'ɨrɨ''']] | ||
| | |n. | ||
|flecha | |flecha | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨrɨte''' | ||
|'''<nowiki/>'uxa'a tepeta 'ɨrɨta''' "mañana haremos la flecha" | |'''<nowiki/>'uxa'a tepeta 'ɨrɨta''' "mañana haremos la flecha" | ||
|- | |- | ||
|[[' r kame|'''' | |[[' r kame|'''<nowiki/>'ɨrɨkame''']] | ||
| | |n. | ||
|flechador | |flechador | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨrɨkate''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores" | |'''<nowiki/>'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni''' "van a mandar a los flechadores" | ||
|- | |- | ||
|[[' ra|'''' | |[[' ra|'''<nowiki/>'ɨra''']] | ||
| | |n. | ||
|correcamino | |correcamino | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨratsixi''' | ||
|'''kwinie puranautsawe 'ɨra''' "el correcamino sabe correr mucho" | |'''kwinie puranautsawe 'ɨra''' "el correcamino sabe correr mucho" | ||
|- | |- | ||
|[[' rawe|'''' | |[[' rawe|'''<nowiki/>'ɨrawe''']] | ||
| | |n. | ||
|lobo | |lobo | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨrawetsixi''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte" | |'''<nowiki/>'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe''' "los lobos andan en el monte" | ||
|- | |- | ||
|[[' wame|'''' | |[[' wame|'''<nowiki/>'ɨwame''']] | ||
| | |n. | ||
|sarten | |sarten | ||
| | | | ||
|'''<nowiki/>'ɨwame nepenanai''' "compre un sarten" | |'''<nowiki/>'ɨwame nepenanai''' "compre un sarten" | ||
|- | |- | ||
|[[' xa|'''' | |[[' xa|'''<nowiki/>'ɨxa''']] | ||
| | |n. | ||
|zacate | |zacate | ||
|'''' | |pl. '''<nowiki/>'ɨxate''' | ||
|'''<nowiki/>'ɨxa hauyewetɨ patɨa''' "falto zacate" | |'''<nowiki/>'ɨxa hauyewetɨ patɨa''' "falto zacate" | ||
|- | |- | ||
|[[' xa mu'iwa|'''' | |[[' xa mu'iwa|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa''']] | ||
| | |n. | ||
| | |té | ||
| | | | ||
|'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i''' "tome té bien calientita" | |'''<nowiki/>'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i''' "tome té bien calientita" | ||
|} | |} | ||
Revisión del 23:43 11 jul 2025
'ɨɨ'· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| ′ɨrɨ | n. | flecha | pl. 'ɨrɨte | 'ɨrɨkɨ maxa ne pemi " mate un venado con la flecha" |
| 'ɨra | n. | correcaminos | pl. ? | 'ɨra kwinie pura nautsawe "el correcamino sabe correr mucho" |
| 'ɨka | n. | pie | pl. 'ɨkate | ne 'ɨka waɨkawa puwaiya "mi pie esta muy gordo". |
| 'ɨkari | n. | cobija | pl. 'ɨkarite | 'ɨkarite tsiputi xɨxɨka "mis cobijas están calientitas" |
| 'ɨkiya | n. | foto | pl. 'ɨkiyate | waikamete wa'ɨkiya panayené "salio la foto de los jugadores" |
| 'ɨpa | n. | zorrillo | pl. 'ɨpatsi | takai taikai 'ɨpa nepexei "ayer en la tarde vi a un zorrillo" |
| 'ɨparaɨ | n. | utensilio para telar de cintura | pl. 'ɨparaɨte | nekutsi 'ɨpara+ pexeiya "mi abuela tiene un utensilio para telar" |
| 'ɨpari | n. | banquito | pl. 'ɨparite | neteukari 'ɨparite putiwewiwa "mi buelo hace banquitos" |
| 'ɨrɨ | n. | flecha | pl. 'ɨrɨte | 'uxa'a tepeta 'ɨrɨta "mañana haremos la flecha" |
| 'ɨrɨkame | n. | flechador | pl. 'ɨrɨkate | 'ɨrɨkate mepeta 'aitsieni "van a mandar a los flechadores" |
| 'ɨra | n. | correcamino | pl. 'ɨratsixi | kwinie puranautsawe 'ɨra "el correcamino sabe correr mucho" |
| 'ɨrawe | n. | lobo | pl. 'ɨrawetsixi | 'ɨrawetsixi yeuta mepauxuawe "los lobos andan en el monte" |
| 'ɨwame | n. | sarten | 'ɨwame nepenanai "compre un sarten" | |
| 'ɨxa | n. | zacate | pl. 'ɨxate | 'ɨxa hauyewetɨ patɨa "falto zacate" |
| 'ɨxa mu'iwa | n. | té | 'ɨxa mu'iwa tsitixɨkame nepanu'i "tome té bien calientita" |