Diferencia entre revisiones de «Ts»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| Línea 129: | Línea 129: | ||
|pl. | |pl. | ||
|'''tsinakari pa tsina''' "el limon esta agrio " | |'''tsinakari pa tsina''' "el limon esta agrio " | ||
|- | |||
|'''[[tsína]]''' | |||
|n. | |||
|sonrriente | |||
| | |||
|'''ne amiku yap+re tsina'''"mi amigo siempre anda sonrriente" | |||
|- | |- | ||
|[[Tsinarixa|'''tsinarixa''']] | |[[Tsinarixa|'''tsinarixa''']] | ||
Revisión del 14:37 28 mar 2026
· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| tsanku | n. | chango | pl. tsankuri | tsanku nunutsi putatsuaka "el chango bebe esta llorando" |
| tsarɨ | n. | hormiga | pl. tsarɨxi | tsarɨ netseke "la hormiga me mordió" |
| tsapa | n. | mojarra | pl. tsapari | tsapa nepewi' "agarre una mojarra" |
| tsapu | n. | zapote | tsapu pukwaiwa' "el zapote se come" | |
| tsapa itsari | n. | caldo de pescado | tsapa peukarara "el pezcado tiene escamas" | |
| tsaraketi | sargento | ne tsaraketi ne pa tɨa "yo fui un sargento" | ||
| tsakaka | piloncillo | pl. tsakakate | hamuitsi tsakaka punɨ'ɨ "el atole contiene piloncillo" | |
| tsauri | mara'akame | pl. mara'akate | ne teukari p+ tsauri "mi abuelo es cantador" | |
| tsinu | n. | perrito, cachorro | pl. tsinurixi | tsinu tsipɨ'ane "el perrito es bonito" |
| tsipu | n. | chivo | pl. tsipuri | ne tsipu nepexeiya"yo tengo un chivo" |
| tsiɨraɨye | adj. | verde | maku pɨtsiɨraɨye "el mango es verde" | |
| tsinaɨye | adj. | pinto | ´iku pɨtsitsinawi "el maiz es pinto " | |
| tsikɨri | n. | ojo de dios | pl. tsikɨrite | tsikɨri tsipɨ'ane "el ojo de dios esta bonito" |
| tsik+iwiti | chiquiguite | pl. tsik+iwitite | ne teukari tsik+iwiti pumaate "mi abuelo sabe hacer chiquiguites" | |
| tsikeru | n. | becerro | pl. tsikerutsixi | tsikeru peutsinaɨye "el becerro es pinto |
| tsimɨaka waiyari | n. | carne de ardilla | tsimɨaka waiyari tsipa'ane "la carne de ardilla esta bien sabrosa" | |
| tsimɨaka | n. | ardilla | pl. tsimɨakarixi | tsimɨaka kunie pɨrawieriwe "la ardilla se sabe colgar mucho" |
| tsinakari xawari | n. | hoja de limon | netaru pekukukai tsinakari xawari nepeika'etsiri
"mi hermanito tenia tos y le prepare hoja de limon " | |
| tsixai | n. | insecto (cuál?) | pl. tsixaitsi | tsixai tiyu keweni "el insecto muerde" |
| tsiná | n. | agrio | pl. | tsinakari pa tsina "el limon esta agrio " |
| tsína | n. | sonrriente | ne amiku yap+re tsina"mi amigo siempre anda sonrriente" | |
| tsinarixa | n. | agrimilla | tsinarixa kunie pɨɨtɨtɨ "las lagrimillas estan altos" | |
| tsinari | n. | chicuatole | tsinari pu kutuxie "el chicuatole es de color gris" | |
| tsikupeine | peine | pl. tsikupeinete | tsiku peine nepe xeiya "tengo un peine" | |
| tsikurati | chocolate | retsi tsukurati nɨkama nepanu'i "tome leche con chocolate" | ||
| tsikwaki | comezon | ne kwinie nepureu tsikwake "tengo mucho comezón" | ||
| tsimeku | monedero | pl. tsimekute | ne tsimeku puyewaki "mi monedero esta vacio" | |
| tsinakari | limon | pl. tsinakarite | tsinakari mepu 'iteɨta "tienen un arbol de limon" | |
| tsikwai | n. | arrayan | tsikwai pukwaiwa''el arrayan se come'' | |
| tsɨkɨ | n. | perro | pl. tsɨikɨri | tsɨkɨ tiyukewe "el perro muerde" |
| tsɨkɨ huname | n. | quita cejas | tsɨkɨ hɨname tsipɨ'ane "la quita cejas está bonito" | |
| tsuumé | n. | moco | nunutsi yutsume peuku'itiwa"el niño se esta limpiando el moco" | |
| tsurakai | n. | pajaro carpintero | tsurakai kɨyetsie pakie''el pajaro tiene un nido'' | |
| tsuri | n. | nariz | netsurita xuriya wakane''el mi nariz salio sangre'' | |
| Tsuari | n. | llanto | nunutsi patsuaka "el niño esta llorando" | |
| tsuira | n. | tortilla gruesa | pl. tsuiraxi | nekutsi tsuira pekwakai "mi abuela estaba comiendo tortilla gruesa" |