Diferencia entre revisiones de «Kw»
Ir a la navegación
Ir a la búsqueda
Sin resumen de edición |
Sin resumen de edición |
||
| Línea 103: | Línea 103: | ||
|tierra | |tierra | ||
| | | | ||
|'''kwie nepeku' | |'''kwie nepeku'inixɨ''' (fui a escarbar la tierra) | ||
|- | |- | ||
|kwinuri | |kwinuri | ||
| Línea 109: | Línea 109: | ||
|tripas | |tripas | ||
| | | | ||
|'''kwinuri kwinie kani | |'''kwinuri kwinie kani tɨni'''"las tripas son largos" | ||
|- | |- | ||
|'''kwauni''' | |'''kwauni''' | ||
| Línea 115: | Línea 115: | ||
|polvo | |polvo | ||
| | | | ||
|'''<nowiki/> | |'''<nowiki/>huyeta kwinie putiu kwauniya''' " en el camino hay mucho polvo" | ||
|- | |- | ||
|'''kwaitsɨ''' | |'''kwaitsɨ''' | ||
| Línea 127: | Línea 127: | ||
|coete | |coete | ||
| | | | ||
|'''kwietetsi | |'''kwietetsi neputih+a''' "lance un cuete" | ||
|- | |- | ||
|kwatu | |kwatu | ||
| Línea 133: | Línea 133: | ||
|capulin | |capulin | ||
| | | | ||
|''' | |'''kwatu ne peti kwai''' "yo comi capulin" | ||
|- | |- | ||
|kwitsari | |kwitsari | ||
| Línea 139: | Línea 139: | ||
|pozole | |pozole | ||
| | | | ||
|'''takai kwitsari | |'''takai kwitsari tepetua''' "ayer vendimos pozole" | ||
|- | |- | ||
|kwitarai | |kwitarai | ||
| Línea 145: | Línea 145: | ||
|cagada de burro | |cagada de burro | ||
| | | | ||
|'''kwitarai | |'''kwitarai pɨ yɨyɨxawi''' "el excremento de un burro es de color negro" | ||
|- | |- | ||
|kwita | |kwita | ||
| Línea 151: | Línea 151: | ||
|cagada | |cagada | ||
| | | | ||
|'''kwita | |'''kwita pu taxaɨye''' "es excremento es de color amarillo" | ||
|- | |- | ||
|kwaimuxa | |kwaimuxa | ||
| | | | ||
| | |algodon | ||
| | | | ||
|'''kwaimuxa nepeka'e''' "sembré algodon" | |||
|} | |} | ||
Revisión del 21:10 2 jul 2025
· ′A · 'E · H · ′I · ′Ɨ · K · Kw · M · N · P · R · T · Ts · U · W · X · Y ·
| Wixárika | Clase léxico | Español | Gramática y Variantes | Ejemplo |
| kwaatú | s. | capulincillo, arbol de bola negra | ||
| kwaatupa | top. | Lugar donde hay arbol de kwaatú | ||
| kwáxe | v. | quemar | ||
| kwaxí | s. | cola de animal | tsɨkɨ kwaaxieya
“la cola del perro” | |
| kwaxí | v. | Tener cola | tsɨkɨ pákwaxí
“el perro tiene cola” | |
| kwáxi | v. | madurar | pukwakwaxi
“están maduros” ‘ikwaxi pɨkwaxíni “la fruta va a madurar” | |
| kwaxitɨa | v. | “hacer sudar” | ||
| kwaxiya | s. | sudor | ||
| kwaxiya | v. | sudar | tepɨkwáaxiyátɨka “estamos sudando” | |
| kwaxú | s. | Garza | pl. kwaxúri “garzas” | |
| kwaxupá | s, | lugar de garzas, area donde hay garzas | ||
| kwáxua | s. | Sesos, cerebro, flegma, tuétano | kwáxua tamu’u taɨta
“los cesos están adentro de nuestra cabeza” | |
| kwar+pá | s. | ciruela | kwarɨpá tsipá'ane
"la ciruela es sabrosa" | |
| kwikari | s. | canción | nɨawari "canción, canto",
tunuari "canto ceremonial" |
|
| kwie | tierra | kwie nepeku'inixɨ (fui a escarbar la tierra) | ||
| kwinuri | tripas | kwinuri kwinie kani tɨni"las tripas son largos" | ||
| kwauni | polvo | huyeta kwinie putiu kwauniya " en el camino hay mucho polvo" | ||
| kwaitsɨ | anzuelo | kwaitsɨte " anzuelos " | tsapari kwatsɨkɨ mepu wati kwaitsɨpa "pescan a los pescados con anzuelos" | |
| kwietetsi | coete | kwietetsi neputih+a "lance un cuete" | ||
| kwatu | capulin | kwatu ne peti kwai "yo comi capulin" | ||
| kwitsari | pozole | takai kwitsari tepetua "ayer vendimos pozole" | ||
| kwitarai | cagada de burro | kwitarai pɨ yɨyɨxawi "el excremento de un burro es de color negro" | ||
| kwita | cagada | kwita pu taxaɨye "es excremento es de color amarillo" | ||
| kwaimuxa | algodon | kwaimuxa nepeka'e "sembré algodon" |